Baskıya hazır dosya, matbaanın ek düzeltme yapmadan doğrudan baskıya alabileceği dosyadır: renkleri CMYK veya tanımlı Pantone, görselleri basılacağı boyutta 300 dpi, kenarlarında 3 mm taşma payı olan, yazıları kesim çizgisinden uzakta duran, fontları gömülü veya eğriye çevrilmiş ve matbaanın istediği PDF/X standardında kaydedilmiş bir PDF.
Kısa liste: 1) Belgeyi net ölçüde açın, 2) renk modunu CMYK yapın, 3) görselleri basılacağı boyutta 300 dpi kullanın, 4) her kenara 3 mm taşma payı ekleyin, 5) metinleri kesimden en az 3–5 mm içeride tutun, 6) fontları gömün veya eğriye çevirin, 7) PDF/X-1a veya PDF/X-4 olarak kaydedin, 8) kâğıt, gramaj ve son işlemi dosyayla birlikte yazılı bildirin, 9) prova görmeden seri baskıya geçmeyin.
Renk: CMYK, RGB ve Pantone
Ekranlar renkleri ışıkla, kırmızı, yeşil ve mavinin (RGB) karışımıyla üretir. Ofset ve dijital baskı ise camgöbeği, macenta, sarı ve siyah (CMYK) mürekkeplerle çalışır. Ekranda gördüğünüz bazı canlı turuncu, yeşil ve mavilerin CMYK'da karşılığı yoktur; RGB dosya matbaada otomatik çevrildiğinde bu renkler donuklaşır. Sürprizi önlemenin yolu dönüşümü kendiniz yapmak ve sonucu baskıdan önce görmektir.
- Belgeyi baştan CMYK açın. RGB gelen fotoğrafları matbaanın kullandığı renk profiliyle çevirin. Kuşe kâğıtta yaygın kullanılan profil FOGRA39 tabanlı ISO Coated v2'dir; matbaanıza hangi profili istediğini sorun.
- Küçük siyah yazıları yalnızca siyahla (K 100) yazın. Dört renk karışımıyla oluşan siyah, küçük puntoda kaydığında yazının kenarında renkli gölge bırakır.
- Büyük siyah zeminlerde zengin siyah kullanın. Örneğin C40 M30 Y30 K100 gibi bir karışım düz siyahtan daha dolgun görünür. Toplam mürekkep oranı matbaanın verdiği sınırı geçmemeli.
- Kurumsal renk birebir tutmalıysa Pantone kullanın. Spot renk dosyada adıyla kalır ve ayrı bir mürekkeple basılır. Logodaki rengin broşürde başka, ambalajda başka çıkmaması için kimlik kılavuzundaki CMYK ve Pantone kodlarına bağlı kalın.
Kurumsal renklerin baskı ve ekran kodlarının tek bir yerde yazılı olması bu yüzden işe yarar; bu kodlar kurumsal kimlik tasarımı çalışmasının parçasıdır.
Çözünürlük: 300 dpi ne zaman gerekir?
Bir görselin baskıya uygun olup olmadığı, piksel sayısı ile basılacağı fiziksel boyuta birlikte bakılarak anlaşılır. Broşür, katalog ve kartvizit gibi elde, yakından bakılan işlerde görselin basılacağı boyutta 300 dpi olması standarttır. A4 (210 x 297 mm) tam sayfa bir fotoğraf için bu yaklaşık 2480 x 3508 piksel demektir; taşma payıyla biraz daha fazlası.
Uzaktan bakılan işlerde bu değer düşer. Branda, billboard ve bina giydirmede, ölçeğe ve bakış mesafesine göre 72–150 dpi yeterli olabilir; bu işlerde dosya çoğunlukla küçültülmüş ölçekte hazırlanır. Ölçeği ve çözünürlüğü matbaayla önceden konuşun.
İki hata sık yaşanır. Web sitesinden veya mesajlaşma uygulamalarından alınan görseller baskıya uygun değildir, çünkü küçültülmüş ve sıkıştırılmıştır. Düşük çözünürlüklü bir görseli programda 300 dpi'ye yükseltmek de kaliteyi artırmaz, yalnızca dosyayı büyütür. Logo ve çizimler mümkünse vektörel (AI, EPS, SVG veya vektörel PDF) olmalı; vektör her ölçekte keskin basılır. Dosya hazırlığı ile baskıyı tek elden yürütmek isterseniz baskı ve matbaa hizmetimize göz atabilirsiniz.
Taşma payı, güvenli alan ve kesim
Basılan tabakalar kesilirken bıçak küçük de olsa kayabilir. Arka plan rengi veya fotoğraf kâğıdın kenarına kadar uzanıyorsa ve dosyada taşma payı yoksa, kesimden sonra kenarda ince beyaz bir şerit kalabilir.
- Taşma payı: kenara uzanan her renk ve görsel, kesim çizgisinin 3 mm dışına kadar taşırılır. Bazı matbaalar 2 mm, büyük formatlı işlerde 5 mm veya daha fazlasını ister.
- Güvenli alan: yazı, logo, telefon numarası gibi kesilmemesi gereken öğeler kesim çizgisinden en az 3–5 mm içeride tutulur. Kartvizit gibi küçük işlerde bu mesafeye daha da dikkat edilir.
- Ciltli işler: tel dikişli broşürlerde iç sayfalar katlanınca dışa doğru kayar; yapıştırma ciltli kataloglarda sırta yakın alanın bir kısmı cildin içinde kalır. Bu işlerde iç kenar boşluğu artırılır.
- Kesim işaretleri ve bıçak: PDF alırken kesim işaretleri ve taşma payı açılır. Özel şekilli kesim varsa bıçak çizimi ayrı bir katmanda, spot renk olarak ve üst baskı (overprint) ayarıyla verilir.
Metalsan baskı işinde kesim payı, renk modu ve çözünürlük baştan matbaa standardına göre kuruldu. Bu ayarları tasarımın başında kurmak, tasarım bittikten sonra düzeltmeye çalışmaktan çok daha az iş çıkarır.
Fontlar ve PDF/X ile kaydetme
Matbaanın bilgisayarında sizin kullandığınız font yoksa program yerine başka bir font koyar; satırlar kayar, Türkçe karakterler bozulabilir. Bunu önlemenin iki yolu var: fontları PDF'e gömmek veya yazıları eğriye (outline) çevirmek. Eğriye çevrilen metin artık düzenlenemez, bu yüzden düzenlenebilir bir kopyayı ayrıca saklayın.
PDF/X, baskı için tanımlanmış bir PDF standartları ailesidir. En yaygın iki seçenek:
| Standart | Ne zaman | Özellik |
|---|---|---|
| PDF/X-1a | Klasik ofset iş akışı, matbaa ayrıca belirtmediyse | Yalnızca CMYK ve spot renk; saydamlıklar düzleştirilir; fontlar gömülü olmak zorundadır |
| PDF/X-4 | Güncel iş akışı kullanan matbaalar | Saydamlık ve katmanları korur; renk profili taşır, renk dönüşümü baskı aşamasında yapılabilir |
Hangisini istediğini matbaanıza sorun; tercihi baskı makinesinin iş akışı belirler. Kaydederken kesim işaretlerini ve taşma payını açın, görsel sıkıştırmasının kaliteyi düşürmediğini kontrol edin. Dosya adına iş adını, ölçüyü ve versiyonu yazmak (ör. katalog_A4_v3.pdf) matbaada dosya karışmasını önler.
Kâğıt gramajı ve son işlemler
Dosya kadar kâğıt seçimi de işin elde nasıl algılanacağını belirler. Gramaj, kâğıdın metrekare başına ağırlığıdır (g/m²); gramaj arttıkça kâğıt kalınlaşır ve sertleşir.
| İş | Sık kullanılan kâğıt |
|---|---|
| Antetli kâğıt, form | 80–100 g 1. hamur |
| El ilanı | 115–135 g kuşe |
| Broşür, katalog iç sayfa | 128–170 g parlak veya mat kuşe |
| Katalog kapağı | 250–350 g kuşe veya bristol |
| Kartvizit | 350 g ve üzeri kuşe, bristol veya özel dokulu kâğıt |
| Ürün etiketi, kutu | Bristol, kraft veya ürüne göre karton |
1. hamur kâğıt mürekkebi emer, renkleri daha mat basar ve üzerine kalemle yazılabilir. Kuşe kaplamalı olduğu için renkleri daha canlı tutar. Aynı dosyanın iki farklı kâğıtta farklı görünmesi normaldir; renk önemliyse kâğıdı prova aşamasında görün.
Son işlemler
- Selefon: baskının üzerine ince bir film kaplanır. Parlak selefon renkleri canlandırır, mat selefon daha sakin ve yumuşak dokulu bir yüzey verir. Kapak ve kartvizitte yıpranmayı azaltır; katlanan işlerde kırım çizgisinde mürekkebin çatlamasını önler.
- Lak: baskı üzerine sürülen vernik tabakasıdır. Kısmi (lokal) UV lak yalnızca logo veya başlık gibi seçili alanları parlatır; bunun için dosyaya ayrı bir lak katmanı veya maske dosyası eklenir.
- Varak, gofre ve kabartma: logoya veya başlığa metalik ya da kabartmalı etki verir. Bunlar için de ayrı kalıp dosyası gerekir; çok ince çizgiler ve küçük yazılar bu işlemlerde dolabilir.
- Kırım ve katlama: üç kırımlı broşür gibi işlerde içe katlanan kanat birkaç milimetre dar tutulur; aksi halde katlanınca kenardan taşar.
Her son işlem ayrı bir makine ve ayrı bir adım demektir; hem görünümü hem teslim süresini etkiler. Mobiliza için hazırladığımız baskı tasarımında olduğu gibi kâğıt ve adet seçimini tasarımla birlikte yapmak, sonradan dosyayı değiştirme ihtiyacını ortadan kaldırır.
Prova: seri baskıdan önce son kontrol
Prova, dosyanın kâğıt üzerinde nasıl görüneceğini seri baskıdan önce görmenizi sağlar. Ekranda kontrol yeterli değildir: ekran ışık yayar, kâğıt ışığı yansıtır ve ofis ekranlarının çoğu kalibre değildir.
- Dijital prova: dosyanın kalibre bir yazıcıdan alınmış çıktısı. Yazım, yerleşim, kesim ve genel renk kontrolü için kullanılır.
- Islak prova: işin gerçek kâğıtta, baskı makinesinde basılmış ilk örneği. Kurumsal rengin ve fotoğraf kalitesinin önemli olduğu katalog ve ambalaj işlerinde istenir.
- Makine başı onay: yüksek adetli işlerde baskı başlarken ilk tabakaların renk açısından onaylanması.
Prova üzerinde son bir kez kontrol edin: telefon, adres ve web adresi doğru mu, Türkçe karakterler (ğ, ş, ı, İ) bozulmuş mu, QR kod okunuyor mu, katlanan işte sayfa sırası doğru mu. Prova onayından sonra fark edilen hatanın sorumluluğu genellikle onay verene geçer, bu yüzden onayı aceleye getirmeyin. Denizli'de tekstil ve havlu üreticilerinin ihracat fuarları için hazırladığı kataloglar gibi tarihe bağlı işlerde, prova ve düzeltme süresini fuar tarihinden geriye doğru planlayın.
Point baskı dosyasını nasıl hazırlıyor?
Bir baskı işine başlarken önce ölçüyü, adedi, kâğıdı ve son işlemi netleştiriyoruz; tasarım bu teknik çerçevenin içinde başlıyor. Belge CMYK ve taşma paylı açılıyor, kurumsal renkler kimlik kılavuzundaki kodlarla giriliyor, görseller basılacağı boyutta kontrol ediliyor. Tasarım onaylandıktan sonra fontlar ve bağlı görseller toplanıyor, matbaanın istediği PDF/X standardında baskı dosyası alınıyor; lak, varak veya bıçak gerekiyorsa bunlar için ayrı dosyalar hazırlanıyor. Prova onayınıza sunuluyor, düzenlenebilir kaynak dosyalar da size teslim ediliyor. Tasarım tarafındaki işler için grafik tasarım sayfamıza, kâğıt seçeneklerinden son işlemlere kadar baskı kapsamı için Denizli matbaa ve baskı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazıdaki konuyla ilgili hizmetlerimiz: Denizli web tasarım, Denizli sosyal medya yönetimi ve Denizli SEO ajansı.
